الف) تاريخچه، وظايف و اهداف

1 - مقدمه و روند تأسیس:

 «لَقَد مَنَّ اللهُ عَلَي المُؤمِنِينَ اِذ بَعَثَ فِيهِم رَسُولاً مِن اَنفُسِهِم يَتلُوا عَليهِم آيَاتِهِ وَ يُزکِّيهِم وَ يُعَلِّمُهُمُ الکِتَابَ وَ الحِکمَهَ وَ اِن کَانُوا مِن قَبلُ لَفِي ضَلَالٍ مُبِينٍ».

«خداوند بر مؤمنان منـت نهاد، هنگامي که در ميان آنها پيـامبري از خودشان برانگيخـت که آيات او را بر آنها بخواند و آنها را پاک کند و کتـاب و حکمـت بياموزد و البته پيش از آن، درگمراهي آشکار بودند.»

سوره مبارکه آل‌عمران/ 164

قرآن کريم نسخه کامل هدايت و سعادت انسان است که تمسک بدان و گوش فرا دادن به بیانات مفسران معصوم آن، تنها شرط رستگاري است. اين کتاب عزيز تنها کتاب آسماني است که در اوج صحت، اتقان و کمال، همانند دژي محکم از گوهر الهي انسان در برابر تهاجم بي‌امان قدرت‌هاي وابسته به شرک و کفر دفاع مي‌کند و چراغ اميد و هدايت را در دل پناه‌جويان به ذات اقدس الهي مي‌افروزد.

    توجه به پیوند تنگاتنگ و مستحکم مباني فکري نظام جمهوري اسلامي ايران با فرهنگ تابناک قرآن کريم نيز بيانگر اين حقيقت است که انقلاب اسلامي همچنانکه در شکل گیری خود محتاج مواهب معنوي و معرفتي مبتني بر فرهنگ متعالي قرآن‌کريم بوده؛ در دوام و بقاء  خود نيز به سرمايه‌هاي اصيل فرهنگي و معنوي  برگرفته از هدايتهاي وحي نيازمند است.

    بعد از پيروزي انقلاب اسلامي نهاد شوراي عالي تبليغات اسلامي در اول تيرماه 1360 به صورت نهادي منسجم، مستقل و وابسته به ولايت فقيه با اراده امام خميني و به منظور پرداختن به امر تبليغات به وجود آمد. اين نهاد در مسير تکاملي خود با دستخط مبارک امام خميني(ره) به سازمان تبليغات اسلامي تغيير نام يافت.

    بر همین باور و با توجه به اين واقعيت که تعاليم نوراني قرآن‌کريم، همواره مبناي شکل‌گيري و شکوفايي فرهنگ و تمدن اسلامي بوده و دوري از قرآن و آموزه‌هاي وحي از عمده‌ترين علل انحطاط جوامع اسلامي درطول تاريخ بوده است؛ «سازمان تبلیغات اسلامی» در راستای وظایف اساسی خود ، ابتدا بخش «دارالقرآن الکریم» را در سال «1361» با حضور جمعی از خبره ترین و مبرزترین چهره های قرآنی کشورـ در مرکزـ تأسیس، وبه تبع آن کانونهای قرآن را در دفاتر استانی خود راه اندازی نمود، که پس از چندی به علت رشد و گسترده تر شدن سریع فعالیتهای قرآنی بخش مذکور، رده تشکیلاتی آن به «اداره کلّ» ارتقاء یافت.

    با توجه به ضرورت ارتقاء سطح کمّي و کيفي فعالیتهای قرآنی کشور در حوزه‌هاي مختلف «آموزشي»، «پژوهشي»، «تبليغي»، «مديريتي»، «نظارتي» و ...، و با عنایت به سابقه و پيشينيه دو دهه فعاليتهاي قرآني «اداره کلّ دارالقرآن الکریم سازمان تبليغات اسلامي»، در سال «1381» بنا به پيشنهاد رياست محترم سازمان تبليغات اسلامي جناب حجت‌الاسلام والمسلمين دکتر خاموشي و سپس دعوت از جمعي از اساتيد و پيش‌کسوتان قرآني کشور به عنوان «هيئت امناء»، این اداره کل با تغییر ساختار تشکیلاتی به یکی از مؤسسات وابسته به سازمان تبلیغات اسلامی با نام « سازمان دارالقرآن الکریم» تبدیل گردید.

*مسئولين دارالقرآن سازمان تبليغات اسلامي از بدو تأسيس  تا سال 1381 بشرح ذيل مي‌باشد:

1 – سيد محسن خدام حسيني: مؤسس و مسئول دارالقرآن‌الکريم از سال 61 تا 73

2 – علي اکبر حنيفي: از سال 73 تا 76

3 – يوسف افراش: از سال 76 تا 81

2 - اهداف سازمان:

1) ارتقاء سطح کمّي و کيفي فعالیتهای قرآنی و تلاش در جهت غني‌سازي و انسجام و وحدت رويه اصولي اين فعاليتها.

2) فراهم ساختن زمينه‌هاي تبادل نظر و انتقال تجارب في‌مابين اين سازمان با ساير «دستگاههاي دولتي» و «نهادهاي عمومي و مؤسسات غيردولتي» در راستاي توسعه و ترويج نهضت آشنايي و انس با قرآن و نهادينه ساختن فرهنگ قرآني در جامعه.

3) گسترش زمينه‌هاي مشارکت و مباشرت مردمي در توسعه و ترويج فعاليتهاي قرآني.

4) شناسايي، جذب و هدايت استعدادهاي قرآني و حمايت از نخبگان قرآني کشور.

3 - وظايف و مأموريتهاي اساسي:

1 – طراحي، کارشناسي، ابلاغ، حمايت، هدايت و نظارت بر اجراي تمامي فعاليتها و طرح و برنامه‌هاي دارالقرآن‌الکريم ادارات کل تبليغات اسلامي استانها. (اعم از طرح و برنامه‌هاي فراگير و سالانه استانها و فعاليتها و طرح و برنامه‌هاي خاص استاني)

2 ـ تلاش در جهت توسعه کمي و کيفي «آموزشهاي قرآن‌کريم» با نگرش کلان و اصولي ـ با بهره‌گيري از ظرفيتها و امکانات آموزشي کشور ـ از طريق:

الف) تأمين و تربيت منابع نيروي انساني متعهد و کارآمد و سازماندهي معلمان، مدرسان، داوران و مبلغان قرآن‌مجيد به موازات تحکيم مباني اعتقادي و اخلاقي و تقويت بنيه علمي و تخصصي آنها.

ب) توسعه آموزشهاي عمومي در راستاي تحقق «نهضت قرآن‌‌آموزي» شامل آموزش روخواني، روانخواني، تجويد، ترجمه و درک مفاهيم قرآن‌مجيد در سطوح و مراحل مختلف.

ج) توسعه آموزشهاي تخصصي ـ متناسب با نياز مخاطبان در سطوح مختلف سني و تحصيلي و در رشته‌هاي قرائت، حفظ و مفاهيم (اعم از ترجمه، تفسير، تحقيق و پژوهشهاي قرآني).

3 ـ توسعه کمي و کيفي «تبليغات و انتشارات قرآني» و تلاش در جهت «جذابيت» و «غناي» هرچه بيشتر اين فعاليتها و فراهم ساختن فضاي مناسب «فرهنگي – تبليغي» در جامعه و ترغيب و تشويق آحاد مردم نسبت به آشنايي و انس هرچه بيشتر با فرهنگ انسان‌ساز قرآن‌کريم، از طريق برگزاري نمايشگاهها، مراسم، محافل، مسابقات، جشنواره‌ها و همايشهاي قرآني.

4 ـ توسعه و تعميق «پژوهشهاي قرآني» براساس «نيازسنجي» مخاطبين و به منظور ارتقاء سطح کيفي طرحها و برنامه‌هاي قرآني ـ اعم از آموزشي، تبليغاتي، انتشاراتي و... ـ در جهت «اثربخشي» هرچه بيشتر اين فعاليتها و توجه اصولي به مطالعات و پژوهشهاي راهبردي و کاربردي در حوزه فرهنگ و معارف قرآني.

5 ـ نظارت متمرکز و همه جانبه بر «چاپ و نشر قرآن‌کريم» و صدور مجوز مربوطه.

6 ـ «همکاري و تشريک مساعي» با مراکز و دستگاههاي مختلف فرهنگي کشور در زمينه طراحي و اجراي فعاليتهاي مختلف قرآني و ارائه خدمات کارشناسي و مشاوره به اين مراکز.

7 ـ «حمايت و پشتيباني» از حرکتهاي خودجوش مردمي در زمينه نشر و ترويج فرهنگ قرآن‌کريم و تلاش در جهت «هماهنگي و ساماندهي» اين حرکتها و «نظارت» هرچه بهتر نسبت به فعاليتهاي قرآني نهادها و تشکلهاي مردمي.

8 ـ بهره‌گيري از فن‌‌آوري نوين و «اطلاع‌رساني» مفيد و مؤثر در حوزه فرهنگ قرآني و فعاليتهايي که در اين زمينه صورت مي‌گيرد.

4 -  وظايف فرا سازمانی و ملي:

    علاوه بر وظایف و مأموریتهای اساسی سازمان دارالقرآن الکریم ـ به استناد اساسنامه مصوبه آن ـ  و وظایف محوله از سوی سازمان تبلیغات اسلامی ـ در خصوص«طراحی، برنامه ریزی، ساماندهی و در مجموع مدیریت» فعالیتهای قرآنی ادارات کل تبلیغات اسلامی استانهاـ  با توجه به توان و تخصص بالا و سابقه قابل اعتماد این سازمان در طراحی، برنامه ریزی، و اجرای طرح و برنامه های کلان قرآنی ، وظایف و مسئولیتهای دیگری نیز از جانب دستگاه ها و مراجع ذیصلاح کشور، همچون «ستاد نهضت قرآن آموزی کشور»، «شورای انقلاب فرهنگی»، «سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور»، «هیأت محترم دولت» و «مجلس شورای اسلامی»، از طریق سازمان تبلیغات اسلامی به این سازمان محول شد که عبارتند از:

1ـ تعیین این سازمان به عنوان «دبیرخانه ستاد نهضت قرآن آموزی کشور» و به تبع آن محول شدن کلیه امور ستادی و اجرایی ستاد(اعم از برنامه‌ريزي، کارشناسي، طراحی، تدوین و اجرایی نمودن برنامه ها و آیین نامه ها، نظارت و ارزشيابي، ارائه خدمات آموزشي و ...)به این سازمان.(به استناد بند «و» ماده «106» قانون برنامه چهارم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران و بر اساس تصویب نامه شماره «21076/ت23843هـ» مورخ«21/4/82» هیأت محترم دولت).

2 ـ محول شدن«طراحی کلیات و آیین نامه اجرایی طرح آموزش  قرآن کارکنان دولت و چگونگی اعطای مدرک به آنان» به این سازمان و به تبع آن واگذاری مراحل اجرایی آن، به دارالقرآن الکریم ادارات کل تبلیغات اسلامی استانها.(به استناد بند«6» بخشنامه شماره«96358/1803» مورخ«21/5/82» سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور).

3 ـ  واگذاری مسئولیت«تهیه واجرای طرح جامع قرآنی کشور» به این سازمان.(در جهت تحقق بند«ز» از ماده «155» قانون برنامه چهارم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران و بر اساس تصویب نامه شماره «29098/ت248هـ» مورخ«11/5/84» هیأت محترم دولت).

4 ـ تعیین این سازمان به عنوان «دبیرخانه ارزشیابی و اعطای مدرک تخصصی به حافظان قرآن کریم» معادل مدارک عالی هنری.(به استناد مصوبه جلسه شماره «573» مورخ«8/9/84» شورای انقلاب فرهنگی).

5 – نظارت بر چاپ و نشر قرآن‌کريم

6 – صدور موافقتنامه تأسيس مؤسسات و مراکز قرآني مردمي کشور

5 -  معرفی هیأت امناء:

هیأت امناء عالیترین رکن سازمان دارالقرآن الکریم و متشکل از(9) عضو، عهده دار سیاستگزاری و تصمیم گیریهای کلان سازمان می باشد.ترکیب هیأت امناء عبارت است از:

1 ـ  جناب حجت الاسلام والمسلمین دکتر خاموشی:

    عضو شورايعالي انقلاب فرهنگي - رئیس سازمان تبلیغات اسلامی – رئيس هيئت امناي سازمان دارالقرآن‌الکريم – مدرس علوم ديني حوزه و دانشگاه

2 ـ مرحوم علی اربابی:

    برگزيده ششمين دوره خادمان قرآن‌کريم – داور بين‌المللي – مدرس قرآن‌کريم که در سال 85 وفات نمود.

3 – احمد حاجي شريف:

برگزيده يازدهمين دوره خادمان قرآن‌کريم – مؤلف کتب آموزشي و مدرس قرآن‌کريم – داور بين‌المللي – معاون آموزش، پژوهش و نظارت بر چاپ و نشر سازمان دارالقرآن‌الکريم

4 – سيد محسن خدام حسيني:

برگزيده پنجمين دوره خادمان قرآن‌کريم – داور بين‌المللي، نفر اول مسابقات بين‌المللي کشور جمهوري اسلامي ايران در سال 1361– مدرس قرآن‌کريم

5 ـ محمد خواجوی:

برگزيده ششمين دوره خادمان قرآن‌کريم – داور بين‌المللي مسابقات قرآن مؤلف کتب آموزشي و مدرس قرآن‌کريم

6 – عباس سليمي:

برگزيده سومين دوره خادمان قرآن‌کريم – نفر اول مسابقات بين‌المللي قرآن در کشور مالزي در سال 1358– مؤلف کتب ديني و مدرس قرآن‌کريم – داور بين‌المللي – معاونت روابط عمومي و امور بين‌الملل آستان مقدس حضرت عبدالعظيم الحسني(ع)

7 – سيد محسن موسوي بلده:

برگزيده سومين دوره خادمان قرآن‌کريم – مؤلف کتب آموزشي و مدرس قرآن‌کريم – داور بين‌المللي قرآن – مدرس قرآن‌کريم

8 - محمد رضا صلح جو:

مؤلف کتب آموزشي و مدرس قرآن‌کريم – عضو هيأت علمي دانشگاه بين‌المللي امام‌خميني(ره) – مدرس قرآن‌کريم

9 ـ مهدی قره شیخ لو:

نفر اول مسابقات بين‌المللي قرآن جمهوري اسلامي ايران – مدرس قرآن‌کريم – داور مسابقات قرآن – معاونت پشتيباني و فنآوري سازمان دارالقرآن‌الکريم.

10- احمد ابوالقاسمي:

نفر اول مسابقات بين المللي قرائت – داور بين المللي.

11- حجت الاسلام محمد حاجي ابوالقاسم:

نفر اول مسابقات بين المللي حفظ – داور بين المللي – حافظ قرآن و نهج البلاغه-عضو ستاد دبيرخانه اعطاي مدرک به حفاظ

اهم وظايف و اختيارات هيئت امناء سازمان دارالقرآن‌الکريم:

1 – تعيين «سياستها» و «خط‌مشي کلي» فعاليتهاي سازمان دارالقرآن

2 – تصويب «طرحها و برنامه‌ها»، «بودجه ساليانه»، «آئين‌نامه‌ها و مقررات عمومي» و «تشکيلات و ساختار سازماني» و اصلاح و تغيير اين ساختار